Opis
Partenon to wielka marmurowa świątynia wieńcząca Akropol w Atenach, zbudowana w V wieku p.n.e. dla bogini Ateny. Jej fronty z ośmioma kolumnami to najsłynniejszy obraz starożytnej Grecji, a sama świątynia przetrwała wojnę, przeróbki i wybuch prochu.
Był to dziękczynny dar za pokonanie Persów. Budowę rozpoczęto w 447 roku p.n.e. za Peryklesa, a nad całością czuwali architekci Iktinos i Kallikrates oraz rzeźbiarz Fidiasz. Gmach ukończono w 438 roku p.n.e., a rzeźby w 432. Wewnątrz stała Atena Partenos Fidiasza, olbrzym ze złota i kości słoniowej.
Do tego, czego nie wolno ominąć, należy osiem kolumn na każdym froncie, choć świątynia doryckia miała zwykle sześć, co nadało budowli niezwykłą szerokość. Przyjrzyj się krzywiznom: podłoga w środku wznosi się o około dziesięć centymetrów, a kolumny lekko pochylają się do wewnątrz, co uczeni wciąż dyskutują.
Świątynię zdobiło mnóstwo rzeźb. Metopy, płaskorzeźby w wysokim reliefie nad kolumnami, przedstawiały mityczne bitwy: bogów z gigantami na wschodzie, Ateńczyków z Amazonkami na zachodzie, Lapitów z centaurami na południu.
Wzdłuż wewnętrznych ścian biegł fryz, najpewniej z pochodem panatenajskim: jeźdźcy, zwierzęta i młode kobiety niosące dary. Większość zachowanych fragmentów znajduje się dziś w Galerii Partenonu w Muzeum Akropolu, ułożona tak, jak stała na świątyni.
W VI wieku n.e. została kościołem Matki Boskiej. Po podboju osmańskim stała się meczetem z minaretem. Każdy, kto władał Atenami, chciał ją mieć i pozostawiał ją w całości.
26 września 1687 roku spadł na nią jeden wenecki moździerzowy pocisk. Oblężeni Turcy przechowywali w środku proch. Zginęło około trzystu osób, a środek świątyni w jednej chwili został wysadzony.
W latach 1801–1812 ludzie lorda Elgina zdjęli mniej więcej połowę zachowanych rzeźb i wywieźli je do Wielkiej Brytanii. Grecja domaga się ich zwrotu od 1983 roku. Renowacja, trwająca od 1975 roku, na budowli trwa nadal.
Koniecznie zobacz
• Fronty z ośmioma kolumnami.
• Krzywizny podłogi.
• Metopy i fryz.
• Galerię Partenonu w Muzeum Akropolu.
Czy wiesz, że…?
• W swoim stuleciu nikt nie nazywał jej Partenonem: w źródłach jest po prostu „świątynia”.
• W czasie wojny o niepodległość oblężeni Turcy próbowali wytopić ołów z jej kolumn na kule.
• Posągi na zachodnim tympanonie mają w pełni wyrzeźbione plecy, choć nikt nigdy nie mógł ich zobaczyć.
Był to dziękczynny dar za pokonanie Persów. Budowę rozpoczęto w 447 roku p.n.e. za Peryklesa, a nad całością czuwali architekci Iktinos i Kallikrates oraz rzeźbiarz Fidiasz. Gmach ukończono w 438 roku p.n.e., a rzeźby w 432. Wewnątrz stała Atena Partenos Fidiasza, olbrzym ze złota i kości słoniowej.
Do tego, czego nie wolno ominąć, należy osiem kolumn na każdym froncie, choć świątynia doryckia miała zwykle sześć, co nadało budowli niezwykłą szerokość. Przyjrzyj się krzywiznom: podłoga w środku wznosi się o około dziesięć centymetrów, a kolumny lekko pochylają się do wewnątrz, co uczeni wciąż dyskutują.
Świątynię zdobiło mnóstwo rzeźb. Metopy, płaskorzeźby w wysokim reliefie nad kolumnami, przedstawiały mityczne bitwy: bogów z gigantami na wschodzie, Ateńczyków z Amazonkami na zachodzie, Lapitów z centaurami na południu.
Wzdłuż wewnętrznych ścian biegł fryz, najpewniej z pochodem panatenajskim: jeźdźcy, zwierzęta i młode kobiety niosące dary. Większość zachowanych fragmentów znajduje się dziś w Galerii Partenonu w Muzeum Akropolu, ułożona tak, jak stała na świątyni.
W VI wieku n.e. została kościołem Matki Boskiej. Po podboju osmańskim stała się meczetem z minaretem. Każdy, kto władał Atenami, chciał ją mieć i pozostawiał ją w całości.
26 września 1687 roku spadł na nią jeden wenecki moździerzowy pocisk. Oblężeni Turcy przechowywali w środku proch. Zginęło około trzystu osób, a środek świątyni w jednej chwili został wysadzony.
W latach 1801–1812 ludzie lorda Elgina zdjęli mniej więcej połowę zachowanych rzeźb i wywieźli je do Wielkiej Brytanii. Grecja domaga się ich zwrotu od 1983 roku. Renowacja, trwająca od 1975 roku, na budowli trwa nadal.
Koniecznie zobacz
• Fronty z ośmioma kolumnami.
• Krzywizny podłogi.
• Metopy i fryz.
• Galerię Partenonu w Muzeum Akropolu.
Czy wiesz, że…?
• W swoim stuleciu nikt nie nazywał jej Partenonem: w źródłach jest po prostu „świątynia”.
• W czasie wojny o niepodległość oblężeni Turcy próbowali wytopić ołów z jej kolumn na kule.
• Posągi na zachodnim tympanonie mają w pełni wyrzeźbione plecy, choć nikt nigdy nie mógł ich zobaczyć.